Overtuigen in een debat: tips uit jaren debattraining

Met Rudy van Beurden trainde ik jarenlang studenten van mbo, hbo en universiteit in debatteren, onder meer voor het Brabants Ondernemerschapsdebat. Wat ik daar leerde, gebruik ik nog steeds als moderator. Het helpt me om een gesprek scherp te houden, en om te zien wanneer iemand een zaal overtuigt en wanneer alleen zichzelf.

Een debat is geen discussie

In een discussie probeer je de ander te overtuigen. In een debat overtuig je een derde partij: een jury of een zaal. Dat verandert alles. Je hoeft je tegenstander niet om te praten, je moet de mensen die meekijken meenemen. En je speelt op de inhoud, nooit op de persoon.

Eén of drie argumenten

Mensen onthouden niet veel. Kies één sterk argument of hooguit drie. Zet je sterkste argument aan het begin of aan het eind, daar blijft het het best hangen.

Bouw je argument op

Een handig ezelsbruggetje: stel, leg uit, illustreer. Noem je punt, leg uit waarom het klopt en maak het concreet met een voorbeeld dat mensen herkennen. Een persoonlijk verhaal of een korte anekdote doet vaak meer dan een rij cijfers.

Luister, vat samen, vraag door

Goed debatteren begint bij luisteren. Vat het punt van de ander eerlijk samen voordat je reageert. Dat laat zien dat je het snapt, en het voorkomt dat je tegen een stropop vecht: een verzwakte versie van het argument die makkelijker te weerleggen is.

De judotactiek

Geef je tegenstander gelijk waar hij gelijk heeft, en gebruik dat punt daarna voor je eigen standpunt. Dat komt sterker over dan alles ontkennen. Agressie werkt bij de meeste jury's averechts.

Vermijd drogredenen

Op de persoon spelen, een beroep doen op medelijden, "het staat op internet dus het klopt": een oplettende zaal prikt er doorheen. Je wint er misschien een lach mee, maar je verliest de jury.

De veelgemaakte fout

De fout die ik bij beginnende debaters het vaakst zag, is te veel willen zeggen. Ze komen met zes argumenten, en vertellen er geen enkele goed. Een jury onthoudt er na afloop misschien één, en dan niet altijd de sterkste. Wie kiest, wint bijna altijd van wie alles wil noemen.

Zo bereid je je voor

1. Schrijf al je argumenten op, en kies er één of drie.
2. Werk elk gekozen argument uit volgens stel, leg uit, illustreer.
3. Bedenk het sterkste argument van de andere kant, en hoe je dat eerlijk samenvat.
4. Kies waar je je tegenstander gelijk geeft, en hoe je dat punt omzet naar je eigen standpunt.
5. Oefen hardop met een stelling en twee minuten spreektijd.

Oefen het

Debatteren leer je door het te doen. Begin klein, met een stelling en twee minuten spreektijd. Vraag na afloop feedback aan iemand die alleen op je woorden let, en aan iemand die alleen op je lichaamstaal let.

Wat dit betekent voor de opdrachtgever

Een debat op een congres of in de gemeenteraad werkt alleen als iemand de regels bewaakt. Een debatleider zorgt voor spreektijd, scherpe vragen en een eerlijke verdeling. Een moderator leidt eerder een panel of zaalgesprek, waar het minder om winnen gaat. Het verschil lees je in het artikel over dagvoorzitter, moderator, debatleider en presentator.

Voor wie zich als debatleider wil onderscheiden

Als minder bekende debatleider val je op door voorbereiding. Ken de argumenten van beide kanten, zodat je kunt doorvragen waar het schuurt. Een zaal onthoudt het debat waarin echt iets werd uitgewisseld, en de opdrachtgever onthoudt wie dat mogelijk maakte.