De propjeslezing: anoniem vragen stellen zonder techniek

Lang voordat er apps voor publieksinteractie waren, bedacht ik een simpele werkvorm die nog steeds werkt: de propjeslezing. Iedereen kan anoniem meedoen, en je hebt geen wifi, smartphone of scherm nodig. Alleen papier, pennen en een zaal die mag gooien.

Zo werkt het

1. Geef iedereen een velletje papier en een pen.
2. Laat ze een vraag, stelling of opmerking opschrijven.
3. Vraag iedereen te gaan staan en het papiertje tot een propje te verfrommelen.
4. Tel samen af en laat alle propjes naar voren gooien.

De ingrediënten voor een open gesprek of interview liggen dan letterlijk voor je voeten. Je raapt er een paar op, leest ze voor en gaat erover in gesprek met de spreker, het panel of de zaal.

Waarom het werkt

• Anoniem. Mensen durven stevigere vragen te stellen dan wanneer ze hun hand moeten opsteken. Niemand weet van wie welk propje is.
• Iedereen telt mee. Elk propje heeft evenveel kans om gekozen te worden. Ook de stillere mensen in de zaal komen aan bod. De microfoon gaat dus niet vanzelf naar wie het snelst is.
• Energie. Opstaan en gooien is speels. Na een programma waarin iedereen lang heeft gezeten, gaat de energie in de zaal direct omhoog.

Een veelgemaakte fout

De werkvorm valt of staat met wat je daarna doet. Ik heb sprekers de propjes zien laten gooien en er dan drie oppakken die toevallig goed uitkwamen. De zaal ziet dat. Pak echt willekeurige propjes, en lees ook de lastige vragen voor. Anders wordt het een spelletje in plaats van een gesprek, en daar prikt een zaal snel doorheen.

Zorg ook dat er tijd is. Een propjesronde van vijf minuten aan het eind van een uitgelopen programma voelt als een plichtnummer.

Andere toepassingen

Je kunt het ook gebruiken tijdens je eigen presentatie. Maak bijvoorbeeld een menukaart met de onderwerpen die je kunt bespreken. Laat de zaal per onderwerp een vraag of opmerking schrijven, en kies zelf welke propjes je pakt. Het publiek wordt mede-eigenaar van je verhaal, en je presentatie wordt vanzelf meer een gesprek.

Het werkt ook goed als opening van een tafelgesprek of een werksessie. De vragen op papier geven meteen een beeld van wat er leeft, nog voor iemand iets hardop heeft gezegd.

Papier of digitaal

Tegenwoordig doe ik hetzelfde vaak digitaal, met live vragen via de smartphone. Het principe is hetzelfde: anoniem, iedereen evenveel kans en een zaal die meedenkt. Maar de papieren versie blijft een mooie keuze voor kleinere groepen, of als de techniek even niet meewerkt.

Wat dit betekent voor de organisator

Zorg voor genoeg papier en pennen op de stoelen, en voor een podium waar je propjes naartoe kunt gooien zonder dat er apparatuur in de weg staat. Vraag je dagvoorzitter of facilitator vooraf of hij deze werkvorm wil gebruiken, en waar in het programma. Het werkt het best na een inhoudelijk blok, als mensen iets hebben om op te reageren. Welke rol je hiervoor het best kunt inhuren, lees je in het artikel over de verschillen tussen de rollen.

Voor wie zich als spreker wil onderscheiden

Veel sprekers sluiten af met "zijn er nog vragen?", waarna het stil blijft. Met een werkvorm als deze laat je zien dat je de zaal serieus neemt, ook als je nog geen grote naam bent. Het kost niets, je hebt geen techniek nodig, en mensen praten er na afloop over.