Zenuwen bij presenteren: lessen van Waldorf en Statler

Ken je Waldorf en Statler? De twee oude mannetjes van de Muppets die vanaf het balkon commentaar leveren op alles wat er op het podium gebeurt. Meestal zijn ze niet enthousiast, en ze zijn altijd het eerst klaar met hun oordeel.

In trainingen gebruikte ik ze vaak als beeld voor het deel van je brein dat je zelfbewust maakt. Dat deel kijkt mee naar je eigen gedrag. Zodra je je ongemakkelijk voelt, bijvoorbeeld omdat je voor een groep staat, gaan Waldorf en Statler extra hard praten.

• Als ik maar niks vergeet.
• Als ze maar niet zien dat ik zenuwachtig ben.
• Als ze het maar interessant vinden.
• Had ik maar iets anders aangetrokken.
• Iedereen kijkt naar me.

Het zit in jouw hoofd, niet in dat van de zaal

Die gedachten kunnen je flink in de weg zitten. Ze trekken aandacht weg van je verhaal en van de mensen voor je. Het helpt enorm om te beseffen dat ze alleen in je eigen hoofd bestaan.

Het publiek is met iets heel anders bezig. Met je verhaal, met hun eigen dag, met de vraag wat ze eraan hebben. De meeste mensen in een zaal willen dat je het goed doet. Ze hebben er zelf ook belang bij, want ze zitten er toch.

De veelgemaakte fout: de mannetjes het zwijgen opleggen

Veel sprekers proberen de stemmen weg te duwen. Niet aan denken, gewoon doorgaan. Dat werkt zelden, want hoe harder je iets probeert te negeren, hoe meer ruimte het krijgt. Een andere fout is de zenuwen proberen weg te spelen met een overdreven zelfverzekerde houding. De zaal ziet dan een toneelstuk.

Het doel is niet dat de mannetjes stil zijn. Het doel is dat je weet dat ze er zitten, en dat ze niet de baas zijn.

Wat helpt

• Word je bewust van de gedachten. Zoek situaties op waarin je je licht ongemakkelijk voelt, en let op wat er door je hoofd gaat.
• Check of ze kloppen. Is het echt zo dat iedereen ziet dat je trilt? Meestal niet. Vraag het na afloop eens aan iemand uit het publiek.
• Oefen in een veilige vorm. Een werkvorm als de Speaking Circle, waarin je voor een kleine groep staat zonder dat je iets hoeft te presteren, laat je ervaren dat de zaal veel welwillender is dan de mannetjes op het balkon.

Een aanpak voor de dag zelf

1. Ken je eerste twee minuten goed. Daar zijn de zenuwen het sterkst, en een goede start geeft rust.
2. Zoek bij binnenkomst een paar vriendelijke gezichten in de zaal.
3. Richt je aandacht op wat je de zaal wilt geven, niet op hoe je overkomt.
4. Merk je dat Waldorf en Statler beginnen, noem ze in je hoofd gewoon bij naam. Dat geeft afstand.

Wat dit betekent voor de organisator

Ook ervaren sprekers zijn vaak nerveus. Je kunt veel doen met kleine dingen. Een rustige plek om zich voor te bereiden, een technische check ruim van tevoren en een dagvoorzitter die de spreker goed inleidt. Een warme introductie zet de zaal klaar om te luisteren, en dat merkt de spreker meteen. Lees in het artikel over de rollen wat je van een dagvoorzitter mag vragen.

Voor wie net begint als spreker

Als minder bekende spreker heb je misschien minder podiumuren gemaakt. Dat is geen reden om te wachten tot de zenuwen weg zijn, want dat gebeurt bij de meeste mensen nooit helemaal. Elke keer dat je merkt dat de zaal welwillend is, wordt het balkon een beetje stiller.

En onthoud: ook Waldorf en Statler zijn er uiteindelijk alleen voor de show.